Gói Mọc và quan điểm tri ân của người Thái Quỳ Hợp

Thứ ba - 28/09/2021 17:10
Tiếng Thái (Nhóm Tày Mường): Hỏ có nghĩa là gói; Mọc là tên món ăn có bột gạo nấu cùng. Nguyên liệu để làm một gói “hỏ mọc” chủ yếu là bột gạo nếp, muối, cây xả thái nhỏ, lõi non cây chuối rừng (gọi là “duộc”), cá, thịt gà, thịt lợn băm nhuyễn (ngoài ra không bỏ các loại thịt khác và các thứ khác vào nữa) tất cả trộn đều với nhau, chế nước vừa đủ để vắt thành cục, lấy lá chuối hay lá dong gói lại, buộc túm một đầu, lấy dao cắt phần thừa của lá cho đẹp, xong thì bỏ vào hông xôi để hông cho chín (rất ít khi người ta luộc). Khi đã chín rồi, “hỏ mọc” toả một mùi thơm rất hấp dẫn và thân thuộc.
Người Thái có mặt ở khắp nơi trên đất nước ta, dân số trên cả triệu người, lại sống ở những vùng miền với những đặc trưng văn hoá quanh khu vực cư trú khác nhau, chắc chắn sẽ có những sự khác nhau ít nhiều trong cách làm “hỏ mọc”, nhưng cơ bản vẫn như cách miêu tả ở trên.
moc1
Bà con phấn khởi mang mâm mọc đến nhà trưởng họ để cúng
“Hỏ mọc” là một loại thức ăn đặc biệt của đồng bào dân tộc Thái ở huyện miền núi Quỳ Hợp (miền Tây tỉnh Nghệ An). “Hỏ mọc” được làm ra không chỉ để ăn như những thức ăn ngày thường, và cũng không phải lúc nào, ngày nào người ta cũng làm “Hỏ mọc” để mà ăn. Nguồn gốc ra đời của loại thức ăn đặc biệt này ra sao, còn chưa ai rõ, nhưng trước hết “hỏ mọc” chỉ được làm ra để phục vụ các ngày lễ, cúng, ngày tết mà thôi, nó được đặt ở trên các mâm cúng rất trang trọng, mang đậm dấu ấn tâm linh, bởi thiếu nó là không thành một mâm cúng hoàn chỉnh. Theo nhiều ông, bà mo trong vùng cho biết, từ xa xưa người Thái đã biết làm “Hỏ mọc” để cúng trời (gọi là “ky mọc cắm phạ” – thường là vào ngày 20 tháng 8 âm lịch hàng năm), cúng các vị thần linh (ky mọc xờ phí), cúng các vị có công dựng bản, lập mường (ky mọc chả ớn pủ bàn, pủ mương)…  
moc
Mâm cúng hỏ mọc tại nhà trong điều kiện dịch Covid-19 đang diễn biến phức tạp

Cúng "Hỏ mọc" ban đầu chỉ là một tập quán, sau đó đã thành một tục lệ chưa có bản mường, dòng họ nào bỏ qua được cả. Vui nhất và nghiêm trang nhất có lẽ là lễ cúng trời đất (vào đúng ngày 20-8 âl hàng năm). Trong ngày ấy, sau khi đã cúng "hỏ mọc" tại các đền mường, đền bản, thì các họ trong một bản tập trung đông đủ trước nhà thờ họ mình, trưởng họ đứng ra thành kính cúng mâm "hỏ mọc" của dòng họ để tạ ơn trời đất (mâm cúng có 06 gói hỏ mọc nhỏ, một gói hỏ mọc to, một gói xôi, một chai rượu, 6 đôi đũa, 01 cái chén để ở giữa và một vò rượu cần có cắm 4 cần để bên dưới) ... sau khi cúng xong, mâm cúng được đưa về nhà trưởng họ và lấy các thứ trong mâm cúng ấy chia ra cho các mâm đã được chuẩn bị sẵn ở nhà. Cả họ cùng nhau ăn uống, nói chuyện vui vẻ, cùng nhau ăn "hỏ mọc", uống rượu cần, trao đổi với nhau mọi chuyện thường ngày, bỏ qua cho nhau những cái sai, cái chưa đúng, chưa hay trong đời sống thường nhật... từ cuộc vui này, cả họ đã đoàn kết, gắn bó bền chặt để sống với nhau suốt cuộc đời mỗi con người trên cơ sở tâm linh gắn kết dòng họ...
moc3
Tổ chức cúng  ít người tham gia, nhưng vẫn đảm bào tâm linh nghiêm túc
Tuy nhiên, tục cúng "hỏ mọc", như trên đã nói, từ xưa đến nay chưa bản mường, dòng họ nào bỏ qua được, nhưng hình thức thì luôn có những thay đổi để cho phù hợp với tình thế của xã hội hiện tại, ví như trước đây việc cúng mường (như đền Le xã Châu Quang, đền Mường ở bản Mường Ham xã Châu Cường ...) th\ường diễn ra rất đông vui, nhưng theo thời cuộc, việc cúng đền Mường ngày nay chỉ còn một bộ phận nhỏ phụ trách đền là chính. Cúng đền thờ bản cũng vậy, trước sự phát triển của các dòng họ, đền thờ bản cũng chỉ được cúng trong phạm vi ít người (chủ yếu là các chức sắc của bản) mà thôi. Gần ba chục năm lại nay, việc cúng "hỏ mọc" (ky mọc cắm phạ), chủ yếu được thực hiện trong các dòng họ là chính.
 
Năm 2021, đồng bào dân tộc Thái ở huyện Quỳ Hợp nói chung vẫn duy trì tục cúng ngày 20-8 âl, nhưng do tình hình dịch Copvid-19 vẫn diễn biến phức tạp, thực hiện chủ trương và yêu cầu của MTTQ từ huyện đến xã, việc cúng "hỏ mọc" chỉ diễn ra trong phạm vi rất hẹp. Các dòng họ trong xã Châu Quang, chỉ thực hiện trong gia đình trưởng họ là chính, không tập trung cả họ như trước nữa, số lượng người chỉ đủ một mâm cúng mà thôi.

Trao đổi với chúng tôi, ông Hủn Vi Lại - Trưởng họ Hủn Vi xóm Bản Còn (Xã Châu Quang, huyện Quỳ Hợp) cho biết, tuy chỉ thực hiện trong phạm vi vài ba người phụ trách việc họ, nhưng mâm cúng vẫn đầy đủ và lễ cúng vẫn diễn ra nghiêm túc, không có gì sai trái, đặc biệt lại đảm bảo an toàn cho cả họ về dịch Covid-19, đó là điều hay nhất và cũng đúng đắn nhất. Tuy không họp được cả họ, nhưng ai cũng vừa lòng và thấy rất hợp lý.

Chúng ta chưa biết hết ý nghĩa sâu xa của gói “hỏ mọc” luôn được cha ông mình đặt lên mâm cúng, nhưng qua lời cúng của các ông mo, rõ ràng gói “hỏ mọc” mang một quan niệm tri ân với trời cao, với tổ tiên, với những vị “thần” cao cả có công với dân, với nước, với bản với mường… là chắc chắn.

 

Tác giả bài viết: Thái Tâm

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Thống kê
  • Đang truy cập34
  • Máy chủ tìm kiếm1
  • Khách viếng thăm33
  • Hôm nay1,039
  • Tháng hiện tại369,156
  • Tổng lượt truy cập26,280,219
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây