Chum rượu cần người Thái ngày Tết

Thứ năm - 15/02/2018 07:00

Chum rượu cần người Thái ngày Tết

Khi có việc trọng đại như khánh thành nhà mới, vui lễ hội Tết đến xuân về hay có khách quý đến nhà chơi…người dân tộc Thái nói chung và người dân tộc Thái ở Quỳ Hợp nói riêng luôn đưa rượu cần ra thiết đãi khách, bà con làng bản. Ở Quỳ Hợp các xã vùng có đồng bào dân tộc Thái sinh sống đều duy trì được nghề làm rượu cần truyền thống nhưng nổi tiếng thơm ngon và được nhiều nơi trong cả nước biết đến thì đó là vùng Thái Học thuộc xã Châu Thái.
Rượu cần (Tiếng Thái gọi là lầu xạ) là tên gọi loại rượu ủ trong chum, không qua chưng cất, khi uống phải dùng cần làm bằng thân cây trúc hoặc dây mây đục thông lỗ để hút rượu. Người Thái ở Quỳ Hợp làm rượu cần với các loại nguyên liệu gồm men, chất tinh bột (gạo, ngô, sắn..), lá rừng và vỏ trấu. Vì vậy rượu cần còn có tên gọi là rượu trấu.





Cách làm men tự nhiên của người Thái vùng Thái Học, Quỳ Hợp

 
Theo cách truyền thống, ủ rượu cần thực hiện theo các bước: Trộn chất bột (gạo, ngô, sắn…) với vỏ trấu đem hông chín, vớt ra để nguội. Vỏ trấu phải được đãi kỹ để lựa sạch trấu nhỏ, khi uống không gây tắc cần. Lấy men giã thành bột mịn đã chuẩn bị từ trước. Tất cả trộn đều, bỏ vào chum, nén chặt, dùng hồ tro trộn với bùn đất đắp lên miệng chum cho thật kín, hoặc lá chuối hơ qua lửa rồi phủ một lớp Nilon buộc chặt lại để khoảng 1 tháng sau thì uống được. Nhưng rượu để càng lâu càng ngon, sau khoảng một năm, nếu chưa uống thì mở ra, nén lại và tiếp tục bổ sung các nguyên liệu vào phía trên, nếu để được trên 3 năm thì rượu sẽ có màu đỏ sẫm và đặc sánh như mật ong, uống rất thơm nồng.

 
Sắn được hông lên với trấu khoảng 15 đến 20 phút đổ ra để nguội



rắc men ..



 rồi ủ vào chum là hoàn thành

Bà Lô Thị Đào, Bản La, xã Châu Thái, Quỳ Hợp người lưu giữ được nghề lảm rượu cần truyền thống của người Thái cho biết cách làm rượu như sau:"Cách làm men đầu tiên ta chuẩn bị ta phải chuẩn bị  gạo. Một chum rượu to ta phải chuẩn bị 5 kg gạo ngâm khoảng 2 tiếng để vớt ra cho khô, sau đưa vào cối đâm thành bột rồi bỏmột số lá rừng vào đâm với nhau thanh bột. Khi bột và lá quyện lại với nhau thì đưa ra vắt thành cục sau để trong mát 3 ngày rồi gác lên gác bếp khoảng 1 tháng. Sau khi mình hông sắn với trấu để nguội rắc mem vào rồi trộn đều theo lượng phù hợp rồi ủ vào chum khoảng 1 tháng là dùng được nhưng để lâu thì càng thơm ngon".

Rượu cần được uống trong các ngày lễ, tết, tiếp khách quý hoặc có các công việc như làm nhà, đám cưới, đám tang, làm vía… Uống rượu là một sinh hoạt văn hóa của người Thái. Uống rượu cần thường có từ 2 người trở lên. Là cuộc vui đông người, vì vậy để điều hành đảm bảo công bằng lúc uống rượu, người Thái có những quy định riêng khi uống rượu cần. Có thể gọi là “Luật” uống rượu cần. Trước khi uống rượu cần, có quy định bắt buộc là phải làm thủ tục cúng chum rượu. Người được chọn làm thủ tục cúng thường là người già, có uy tín trong bản. Nội dung cúng thường là mời thần thổ địa, thành hoàng, tổ tiên đến để trình báo sự việc mở rượu, sau đó mời uống rượu để phù hộ.
 



Trước khi uống rượu một người già có uy tín trong nhà được cử ra để cúng chum rượu

Ông Lô Đặng Mùi, Bí thư chi bộ bản La, xã Châu Thái, Quỳ Hợp cho hay: "Bản La nằm trong vùng Thái Học là vùng sâu, vùng xa của xã Châu Thái. Bản La có 46 hộ 165 khẩu. Truyền thống nấu rượu cần có từ xưa do cha ông để lại. 100% hộ ở đây đều biết làm rượu cần. Người Thái chúng tôi thường đêm 30 tết có 1 vò nhỏ để cúng bái tổ tiên và gia đìnhuống giao lưu đón giao thừa rất vui vẻ".

Uống rượu cần cũng có luật riêng. “Luật” uống rượu cần là những quy định thống nhất về số người uống, thời gian uống, mức uống, mức phạt, được giao cho người làm “cham” điều hành. Số lượng người uống: Lượt đầu tiên và lượt kết thúc, thường uống chung (ki hum), có bao nhiêu cần thì bấy nhiêu người uống. Còn lại các đợt thì có thể chia đôi số cần, uống 2 người, uống 4 người, uống thăm theo nhu cầu. Về thời gian uống, có 2 công cụ đo thời gian, đó là phong và gáo hoặc chén múc nước. Phong rượu cần của người Thái là chiếc sừng trâu được gọt cắt cho mỏng dùng để đựng nước. Ở phía dưới đáy phong có dùi một lỗ nhỏ cho nước chảy. Khi múc nước “cham” lấy ngón tay bịt lỗ. Khi đo thời gian uống “cham” thả ngón tay cho nước chảy. Thời gian nước chảy và đong nước chính là thời gian người uống được phép uống. Cách đo thời gian là lấy gáo múc và đổ nước từ từ vào phong, kể cả phong đã đầy thì cũng phải đổ đúng 5 lần.



Uống rượu cần có tính tập thể vui vẻ tăng tính cộng đồng đoàn kết

Trao đổi với chúng tôi ông Lô Minh Soát, Phó chủ tịch UBND xã Châu Thái, Quỳ Hợp:"Xã Châu Thái dân tộc thiểu số chiếm 74%, đặc biệt cụm Thái học có 10 xóm bản 100% là dân tộc thiểu số. Vùng này vẫn giữ được truyền thống làm rượu cần. Rượu cần ở đây không chỉ vùng Quỳ Hợp biết đến  đặt mua sử dụng trong lễ tết mà đã có tiếng ở trong nước nhiều nơi đặt hàng như Sài Gòn, Đà Nẵng, Vinh, Hà Nội và một số tỉnh khác. Chúng tôi khuyến khích bà con làm rượu cần bằng men lá để trở thành đặc sản ẩm thực có giá trị kinh tế cao, xóa đói nghèo tại địa phương".

Nghề làm rượu cần và thưởng thức rượu cần là một nét văn hóa ẩm thực sinh hoạt cộng đồng độc đáo đang còn được nhiều người Thái ở Quỳ Hợp lưu giữ phát triển đến ngày nay. Hiện nay giao lưu văn hóa rượu cần không chỉ người Thái mà người Kinh, người Thổ và nhiều dân tộc khác cũng sử dụng tăng tình gắn bó đoàn kết cộng đồng, nhất là mỗi dịp tết đến, Xuân về.
 




Trong ngày lễ hội rượu cần được mở ra thiết đãi khách quý, níu giữ chân người...

Bà Vi Thị Hoa, Phó trưởng phòng VHTT huyện Quỳ Hợp cho biết:"Văn hóa ẩm thực của người Thái khá là tiêu biểu, đậm đà bản sắc. dân tộc Đặc biệt là văn hóa rượu cần của người Thái không chỉ mang tính vật chất mà còn mang tính tinh thần, tính cộng đồng của người Thái, có luật tục và bao giờ cũng có tính tập thể, rất là trật tự, người già uống trước, rồi lần lượt uống có đôi, có cặp. Trong vùng Thái Học bây giờ người ta còn lưu giữ được cả cách làm và men lấy từ  núi rừng, lấy từ tự nhiên được nhiều nơi biết đến ưa chuộng. Qua đó vừa nâng cao thu nhập vừa góp phần lưu giữ được bản sắc nghề truyền thống của dân tộc mình".

Một mùa Xuân mới đã về chum rượu cần người Thái mở ra thiết đãi khách quý, anh em họ hàng và bà con dân bản cùng với điệu suối, câu lăm và tiếng cồng chiêng rộn rã cứ ngân vang, ngân vang mãi mang niềm hy vọng năm mới ấm no, hạnh phúc trên tất cả các bản làng...

Tác giả bài viết: Thu Hường

Chú ý: Việc đăng lại bài viết trên ở website hoặc các phương tiện truyền thông khác mà không ghi rõ nguồn http://quyhop.gov.vn là vi phạm bản quyền

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây